سکوی ملی هوش مصنوعی ایران، مهم‌ترین زیرساخت فناورانه کشور در این حوزه، حالا از یک دموی آزمایشی به بستری عملیاتی تبدیل شده است؛ دستیار هوشمند وزرا و رئیس‌جمهور وارد فاز اجرا شده، بیش از ۲۰ مدل زبانی با داده‌های فارسی توسعه یافته و ظرفیت پردازشی کشور قرار است تا ۴۰۰ پتافلاپس افزایش یابد. ایران در تولید مقاله علمی هوش مصنوعی رتبه ۱۳ جهان را دارد.
| شاخص | وضعیت ایران |
| رتبه در تولید مقاله علمی AI | ۱۳ از جهان |
| رتبه در کاربردی‌سازی AI | بین ۷۰ تا ۷۵ |
| آمادگی هوش مصنوعی دولت (۲۰۲۴) | ۹۱ از ۱۸۸ کشور (۳ پله بهبود نسبت به ۲۰۲۳) |
| ظرفیت پردازشی فعلی | حدود ۱۰ پتافلاپس |
| ظرفیت هدف (سال آینده) | ۳۰۰ تا ۴۰۰ پتافلاپس |
| مدل‌های زبانی با داده فارسی | بیش از ۲۰ مدل |
| خدمات LLM serving | بیش از ۱۰ مدل پرکاربرد |
سکوی ملی چگونه ساخته شد؟
مسیر راه‌اندازی این سکو در دولت چهاردهم با طراحی زیست‌بوم کسب‌وکار و دموی آزمایشی از مهر ۱۴۰۳ آغاز شد؛ در فروردین ۱۴۰۴ زیرساخت شبکه ۴۰۰ گیگابایتی برای سرورهای پردازشی نسل جدید آماده و در اردیبهشت همکاری با ۱۳ شرکت دانش‌بنیان منتخب شروع شد. تا مهر ۱۴۰۴، ارائه خدمات آزمایشی به شرکت‌ها و دانشگاه‌های منتخب کلید خورد.
۲۰ مدل زبانی فارسی؛ اتصال بدون اینترنت
یکی از ویژگی‌های فنی این سکو، توسعه بیش از ۲۰ مدل زبانی با داده‌های فارسی و تخصصی است. نکته مهم برای کاربران ایرانی، توانایی فعالیت این سکو به‌صورت درون‌سازمانی (اینترانت) حتی در صورت قطع ارتباط با اینترنت جهانی است؛ یعنی پژوهشگران بدون وابستگی به شبکه جهانی هم می‌توانند از آن استفاده کنند.
دستیار هوشمند وزرا و رئیس‌جمهور
پروژه «دستیار هوش مصنوعی وزرا و رئیس‌جمهور» که نسخه اولیه آن رونمایی و وارد فاز اجرا شده، با تحلیل داده‌های کلان و ارائه گزارش‌های تحلیلی در لحظه، می‌خواهد کیفیت تصمیم‌گیری در سطوح عالی دولت را بالا ببرد. در فاز اول ۱۳ دانشگاه منتخب برای توسعه مدل‌ها انتخاب شده‌اند و مدل‌های زبانی تا حدود ۷۰ درصد بومی‌سازی شده‌اند.
از نفت و گاز تا سلامت و برق
- مدیریت هوشمند چاه و مخزن در ۲ میدان نفتی «سپهر» و «جفیر» که تولید نفت را به‌طور میانگین ۱۲ هزار و ۵۰۰ بشکه در روز افزایش داد؛
- سامانه هوشمند نیروگاه شریعتی مشهد برای پایش آنلاین تجهیزات و کاهش خاموشی‌های ناگهانی؛
- ۲۰ طرح فناوری در حوزه سلامت با هدف صرفه‌جویی بیش از ۴۰ میلیون دلار ارزی و کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی هزینه‌های بیمارستانی؛
- هوشمندسازی زنجیره تأمین مرغ در جهاد کشاورزی و تحلیل حرکت ورزشکاران در کشتی و شمشیربازی.
آموزش: ۱۰۰ هزار معلم و ۱ میلیون دانش‌آموز
برنامه آموزش هوش مصنوعی از بهمن ۱۴۰۳ در ۲۰ دانشگاه برای مقاطع تحصیلات تکمیلی از سر گرفته شد؛ آموزش به ۱ میلیون دانش‌آموز از خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد و از مهرماه، آموزش ۱۰۰ هزار معلم در دستور کار قرار گرفت تا این فناوری از مدارس وارد زندگی روزمره شود.
منابع:
جمع‌بندی
سکوی ملی هوش مصنوعی، از یک زیرساخت پردازشی تا ابزار حکمرانی هوشمند پیش رفته است؛ اما پرسش اصلی پیش روی متولیان، تبدیل این ظرفیت‌ها به نتیجه ملموس در اقتصاد و زندگی مردم است — همان شکافی که میان رتبه ۱۳ در تولید علم و رتبه ۷۰ تا ۷۵ در کاربردی‌سازی هنوز به چشم می‌خورد.
پرسش‌های پرتکرار
سکوی ملی هوش مصنوعی ایران چیست؟
زیرساخت ملی دولتی برای توسعه و اجرای پروژه‌های هوش مصنوعی است که خدمات پردازشی به دانشگاه‌ها، پژوهشگران و شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌دهد.
ظرفیت پردازشی ایران چقدر است؟
ظرفیت فعلی حدود ۱۰ پتافلاپس است و برنامه‌ریزی شده با مشارکت بخش خصوصی به ۳۰۰ تا ۴۰۰ پتافلاپس برسد.
رتبه جهانی ایران در هوش مصنوعی چقدر است؟
ایران در تولید مقاله علمی AI رتبه ۱۳ جهان، در کاربردی‌سازی رتبه ۷۰ تا ۷۵ و در شاخص آمادگی هوش مصنوعی دولت رتبه ۹۱ از ۱۸۸ کشور را دارد.
دستیار هوش مصنوعی وزرا چه می‌کند؟
با تحلیل داده‌های کلان و ارائه گزارش‌های تحلیلی لحظه‌ای به وزرا و رئیس‌جمهور در تصمیم‌گیری‌های راهبردی کمک می‌کند و نسخه اولیه آن وارد فاز اجرا شده است.
آیا سکوی ملی بدون اینترنت هم کار می‌کند؟
بله؛ این سکو می‌تواند به‌صورت درون‌سازمانی (اینترانت) و حتی با قطع ارتباط با اینترنت جهانی به فعالیت ادامه دهد.
رقابت جهانی هوش مصنوعی، رقابت زیرساخت و نیروی انسانی است؛ ایران با سکوی ملی و برنامه آموزش گسترده، گام را از «تولید علم» به «کاربردی‌سازی» بر می‌دارد.