آسمان، دریا و سفره مردم؛ سه جبهه‌ای که جنگ ایران و آمریکا در ماه هفتم خود به آن‌ها رسیده است. رئیس‌جمهور آمریکا زمانی وعده داده بود این جنگ تنها «سه هفته» طول می‌کشد؛ اما امروز، با گذشت حدود شش ماه از آغاز حملات، هم تنگه هرمز به‌کلی به هم ریخته، هم آتش‌بس «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» فروپاشیده و هم آمریکا تاکتیک خود را از بمباران به «فشار حداکثری اقتصادی» تغییر داده است.
بی‌بی‌سی فارسی در گزارش تازه‌ای با عنوان «شش ماه گذشت: جنگی که دیگر فقط جنگ ایران نیست» ابعاد این فرسایش را روایت کرده است. در این گزارش، مهم‌ترین ایستگاه‌های این جنگ شش‌ماهه و ورود آن به ماه هفتم را مرور می‌کنیم.
گاه‌شمار جنگ ایران و آمریکا
| تاریخ | رویداد |
| ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) | آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران با وعده «پیروزی چند هفته‌ای» |
| فروردین | آتش‌بس دو هفته‌ای و آغاز مذاکرات اسلام‌آباد با میانجی‌گری پاکستان |
| اردیبهشت-خرداد | بسته‌شدن عملی تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران |
| ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ | امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد (آتش‌بس ۶۰ روزه) با میانجی‌گری پاکستان، قطر، عربستان، ترکیه و مصر |
| ۱۷ تیر ۱۴۰۵ | فروپاشی تفاهم‌نامه پس از حملات سپاه به کشتی‌های تجاری در هرمز و لغو مجوز فروش نفت ایران |
| مرداد | توقف کارزار دو هفته‌ای آمریکا؛ ادامه تنش در هرمز |
| ۸-۱۱ شهریور ۱۴۰۵ | حمله به جزیره لارک، پاسخ سپاه به اردن و تشدید تنش در هرمز |
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد که بود و چرا فروپاشید؟
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد که در ۲۸ خرداد با میانجی‌گری پاکستان، قطر، مصر، عربستان و ترکیه امضا شد، یک توافق چارچوبی برای پایان حملات نظامی، بازگشایی تنگه هرمز، پایان محاصره دریایی و تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس بود. بنا بر متن رسمی، هدف نهایی آن رسیدن به «توافق نهایی» ظرف ۶۰ روز و تدوین برنامه اقتصادی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران بود.
اما اجرای آن به‌کوتاهی عمر کرد: با حملات سپاه به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، آمریکا اهدافی را در سواحل جنوبی ایران هدف گرفت و وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز عمومی فروش نفت و فرآورده‌های نفتی ایران را لغو کرد. دونالد ترامپ اعلام کرد که تفاهم‌نامه «دیگر اعتبار ندارد». مقام‌های ایرانی اما طرف مقابل را به نقض آتش‌بس متهم کردند. به این ترتیب، تنها چند هفته پس از امضای این توافق، آتش در جبهه‌ها شعله‌ورتر از پیش شد.
چرا جنگ بیش از انتظار طول کشید؟
تحلیل‌گران دلایل متعددی برای طولانی‌شدن این جنگ برشمرده‌اند. مهم‌ترین آن، نقش تنگه هرمز است؛ همان ابزاری که به گفته بسیاری از کارشناسان، «مهم‌ترین برگ ایران» در این جنگ بوده است. رُویداد۲۴ در تحلیلی با عنوان «چرا جنگ سه‌هفته‌ای آمریکا با ایران شش‌ماه طول کشید؟» نوشته است که واشنگتن هنوز نتوانسته به پیروزی قاطع نظامی برسد و شماری از تحلیل‌گران معتقدند ایران «ترس خود از جنگ» با آمریکا را از دست داده و توانسته ادامه حیات دهد.
پس از فروپاشی تفاهم‌نامه، واشنگتن از راهبرد بمباران به «عملیات طرد اقتصادی» و فشار حداکثری روی آورده است؛ تغییری که نشان می‌دهد طرف آمریکایی از دستیابی به اهداف سریع نظامی ناامید شده است. این فرسایش در جبهه اقتصادی هم خود را نشان داده است: با کاهش بیش از ۹۵ درصدی کشتیرانی در تنگه هرمز و بالا رفتن کرایه روزانه نفتکش‌ها در این آبراه، فشار بر بازار جهانی انرژی و حتی تورم اروپا ادامه دارد.
روایت‌های متضاد از «برنده» جنگ
درحالی که مقام‌های واشنگتن همچنان از رسیدن به اهداف سخن می‌گویند، بخش مهمی از تحلیل‌ها روایت دیگری دارند. برخی کارشناسان با وجود خسارت‌های گسترده نظامی و اقتصادی ایران، این جنگ را در سطح راهبردی برای ایران «موفقیت‌آمیز» و برای آمریکا «شکست» توصیف کرده‌اند؛ زیرا به باور آن‌ها، ایران نشان داد توانایی ادامه حیات در برابر یک حمله تمام‌عیار را دارد. در سطح بین‌المللی نیز از «افول جایگاه ژئوپلیتیک آمریکا» و کمرنگ‌شدن نظم جهانی سخن گفته شده است.
این روایت‌ها به‌دلیل سرچشمه‌گرفتن از دستگاه‌های تبلیغاتی دو طرف نیازمند توجه انتقادی‌اند؛ اما نکته قابل‌توجه آن است که هر دو جبهه از رسیدن به «پیروزی سریع» دور مانده‌اند.
وضعیت امروز؛ ورود جنگ به ماه هفتم
پس از حمله آمریکا به جزیره لارک در ۸ شهریور و پاسخ سپاه به پایگاه‌های اردن، وضعیت هرمز بار دیگر به نقطه جوش رسیده است. در کنار جبهه نظامی، جبهه اقتصادی شاید مهم‌ترین میدان نبرد امروز باشد: با کاهش بیش از ۹۵ درصدی کشتیرانی در هرمز و کرایه روزانه نفتکش در حوالی ۵۰۰ هزار دلار، فشار بر بازار جهانی انرژی و حتی تورم اروپا ادامه دارد. هم‌زمان، تلاش‌های دیپلماتیک برای احیای آتش‌بس و طراحی «مسیر کشتیرانی موقت» در هرمز، با میانجی‌گری عمان، قطر و پاکستان بی‌نتیجه مانده است.
جمع‌بندی
جنگ ایران و آمریکا پس از شش ماه، دیگر نه یک برخورد محدود که یک جنگ فرسایشی چندجبهه‌ای است که مرزهای نظامی، اقتصادی و حتی رسانه‌ای را درنوردیده است. تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، به‌عنوان امیدوارکننده‌ترین تلاش برای صلح، تنها چند هفته دوام آورد و آتش‌بس آن فروپاشید. امروز، مهم‌ترین پرسش این نیست که چه کسی «برنده» است، بلکه این است که آیا مسیر دیپلماتیک دیگری برای متوقف‌کردن این فرسایش پیدا می‌شود یا تنگه هرمز همچنان صحنه اصلی این درگیری خواهد ماند.
رویداد پیش‌رو
| موضوع | وضعیت |
| مذاکرات احیای آتش‌بس و مسیر موقت هرمز | در جریان (میانجی‌گری عمان/قطر/پاکستان) |
| فشار اقتصادی و تحریم‌های ثانویه آمریکا | در حال تشدید («عملیات طرد اقتصادی») |
| آرایش نظامی منطقه | در حالت آماده‌باش بالا |
سؤالات متداول
جنگ ایران و آمریکا چند ماهه است؟
این جنگ از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) آغاز شده و رسانه‌ها در پایان مرداد آن را شش‌ماهه خوانده‌اند؛ اکنون در آستانه ورود به ماه هفتم است.
تفاهم‌نامه اسلام‌آباد چه بود؟
توافقی چارچوبی که در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ با میانجی‌گری پاکستان، قطر، عربستان، ترکیه و مصر برای آتش‌بس ۶۰ روزه و بازگشایی هرمز امضا شد، اما چند هفته پس از آن فروپاشید.
چرا این جنگ به‌جای سه هفته، شش ماه طول کشید؟
تحلیل‌گران نقش تنگه هرمز به‌عنوان اهرم اصلی ایران، ناتوانی آمریکا در پیروزی قاطع نظامی و ادامه حیات ایران را از مهم‌ترین دلایل برشمرده‌اند.
وضعیت تنگه هرمز امروز چگونه است؟
کشتیرانی در آن بیش از ۹۵ درصد کاهش یافته و کرایه روزانه نفتکش‌ها به حوالی ۵۰۰ هزار دلار رسیده است.
روایت‌ها درباره برنده جنگ چیست؟
درحالی که واشنگتن از دستیابی به اهداف سخن می‌گوید، بخشی از تحلیل‌های مستقل این جنگ را از نظر راهبردی برای آمریکا «شکست» توصیف کرده‌اند.
این گزارش بر پایه منابع بی‌بی‌سی فارسی، فرارو، رُویداد۲۴، اعتماد و ویکی‌پدیا تا ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ تنظیم شده است؛ بخشی از ادعاهای مطرح‌شده در آن هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.