تنها چند سال پیش، هر روز بیش از صد نفتکش و کشتی باری از تنگه هرمز عبور می‌کردند و حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان را جابه‌جا می‌کردند. امروز اما با گذشت حدود شش ماه از جنگ ایران و آمریکا، شمار شناورهای قابل مشاهده در این آبراه به چند فروند در روز رسیده و کرایه اجاره هر نفتکش غول‌پیکر به رقم بی‌سابقه نزدیک به ۵۰۰ هزار دلار در روز افزایش یافته است. عددی که به‌تنهایی می‌گوید تجارت جهانی نفت با چه تحولی مواجه شده است.
ایلنا در تازه‌ترین گزارش خود نوشته است که حجم کشتیرانی در تنگه هرمز از آغاز جنگ «بیش از ۹۵ درصد» کاهش یافته است. این آمار، سنگ‌بنای بخش اقتصادی بحران هرمز است؛ بحرانی که حالا زنجیره جهانی انرژی، بیمه دریایی و حتی تورم کشورهای اروپایی را تحت تأثیر قرار داده است.
ارقام کلیدی بحران هرمز
| شاخص | ارزش / وضعیت | منبع |
| کاهش حجم کشتیرانی هرمز | بیش از ۹۵٪ | ایلنا |
| شناورهای قابل مشاهده در روز | حدود ۵ تا ۷ فروند | کیپلر / رویترز |
| دریانوردان سرگردان | نزدیک ۶ هزار نفر | سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) |
| کشتی‌های در انتظار | حوالی ۴۰۰ فروند | IMO |
| کرایه روزانه نفتکش غول‌پیکر | حدود ۵۰۰ هزار دلار (نزدیک ۲۰ برابر) | فرارو / اعتدال |
نفتکش‌ها چه می‌کنند؟ مسیرهای جایگزین و ریسک عبور
با ماندن صدها شناور در لنگرگاه‌ها و دریانوردانی که هفته‌ها در دریا مانده‌اند، نرخ اجاره نفتکش‌های غول‌پیکر برای مسیرهای جایگزین به شدت بالا رفته است. فرارو گزارش داده است که هزینه اجاره یک نفتکش برای حمل نفت در مسیر اصلی خاورمیانه به چین، هم‌زمان با کاهش تمایل مالکان به عبور از هرمز، به حدود ۵۰۰ هزار دلار در روز رسیده است؛ اعتدال‌آنلاین این افزایش را «۲۰ برابر» توصیف کرده است. برخی تجار ترجیح می‌دهند مدار طولانی‌تری از طریق دریای عمان و اقیانوس هند را طی کنند تا ریسک مین و حمله در آبراه را بپذیرند.
در همین حال، برخی شناورها برای کاهش احتمال شناسایی، سیستم موقعیت‌یاب خود را خاموش کرده‌اند و تردد آن‌ها را تنها می‌توان از روی تصاویر ناقص ماهواره‌ای تخمین زد. به همین دلیل است که شمار دقیق کشتی‌های باقی‌مانده در آبراه، خودش به یک عدد بحث‌برانگیز تبدیل شده است.
قیمت نفت و شوک انرژی جهانی
با فروپاشی ترافیک عادی هرمز، بازار نفت شوک‌های پیاپی دیده است. در میانه بحران، قیمت نفت برنت به حوالی ۹۰ دلار در هر بشکه رسید و سبد انرژی جهانی بی‌ثبات شد. با این حال، گلدمن‌ساکس در تحلیل تازه‌ای ارزیابی کرد که صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس هنوز تا حدود دو‌سوم سطح پیش‌ازجنگ (حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیون بشکه در روز) ادامه دارد و همین موضوع فشار را بر قیمت نسبی مهار کرده است.
نتیجه این تنش در اقتصاد اروپا هم دیده می‌شود: نرخ تورم اتحادیه اروپا در مرداد ماه ۱۱ شهریور گزارش شد و بخش انرژی سهم پررنگی در آن داشت. به زبان ساده، بسته‌شدن مهم‌ترین شاهراه انرژی جهان، هزینه سوخت و حمل‌ونقل را برای ده‌ها کشور بالا برده است.
شرط ایران برای بازگشایی هرمز
مقام‌های ایرانی بارها گفته‌اند که بازگشایی کامل تنگه هرمز به «پایان جنگ و رفع محاصره و تحریم‌ها» گره خورده است. در هفته‌های اخیر، مذاکره درباره «مسیر کشتیرانی موقت» با میانجی‌گری عمان، قطر و پاکستان ادامه داشته است؛ اما هنوز هیچ توافقی برای بازگشت ترافیک عادی اعلام نشده است.
جمع‌بندی
بحران هرمز دیگر فقط یک موضوع نظامی نیست؛ به یک متغیر اقتصادی جهانی تبدیل شده است که کرایه نفتکش، قیمت نفت و تورم انرژی را در سراسر دنیا تحت فشار قرار می‌دهد. افت بیش از ۹۵ درصدی عبور و مرور، با هزاران دریانورد سرگردان و صدها کشتی در دریا، تصویری از یک آبراه است که شریان اصلی اقتصاد انرژی جهان را به تپش‌های ضعیف انداخته است. مسیر بازگشت، هم به پایان جنگ و هم به تصمیم‌های اقتصادی و بیمه‌ای جهانی گره خورده است.
رویداد پیش‌رو
| موضوع | وضعیت |
| مذاکره مسیر موقت کشتیرانی هرمز | در جریان (میانجی‌گری عمان/قطر/پاکستان) |
| گزارش قیمت نفت و تورم انرژی | هفتگی، تحت تأثیر تحولات هرمز |
سؤالات متداول
چرا هزینه اجاره نفتکش ۲۰ برابر شده است؟
چون مالکان کشتی تمایلی به عبور از هرمز ندارند و مسیرهای جایگزین طولانی‌تر و پرهزینه‌ترند؛ فرارو و اعتدال آنلاین رقم روزانه را حدود ۵۰۰ هزار دلار گزارش کرده‌اند.
چند کشتی در انتظار عبور از هرمز هستند؟
سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) تعداد شناورهای در انتظار را نزدیک ۴۰۰ فروند و دریانوردان سرگردان را حدود ۶ هزار نفر تخمین زده است.
قیمت نفت در بحران هرمز چقدر شد؟
نفت برنت در اوج بحران به حوالی ۹۰ دلار در هر بشکه رسید، اما گلدمن‌ساکس ادامه صادرات حاشیه خلیج فارس را تا حدود دو‌سوم سطح پیش‌ازجنگ ارزیابی کرده است.
تنگه هرمز چه سهمی از نفت و گاز جهان دارد؟
پیش از جنگ حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از این آبراه عبور می‌کرد.
شرط ایران برای بازگشایی هرمز چیست؟
مقام‌های ایرانی پایان جنگ و رفع محاصره دریایی و تحریم‌ها را شرط بازگشت به تردد عادی اعلام کرده‌اند.
این گزارش بر پایه داده‌های منتشرشده از ایلنا، فرارو، سازمان بین‌المللی دریانوردی و تحلیل‌های گلدمن‌ساکس تا ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ تنظیم شده است.